LINAWIN NATIN! ni ARDEE DELLOMAS

HANGGANG kailan kaya kakayanin ng ordinaryong mga Pilipino ang patuloy na pagbagsak ng halaga ng piso kontra dolyar, at ang pagtaas ng presyo ng mga bilihin? Ano ang inaasahan nating mga konkretong solusyon na dapat isagawa ng administrasyong Marcos upang hindi lalong maghirap ang ating mga kababayan?

Napakahalaga ng tanong na ito dahil ramdam ito sa pang-araw-araw na pagtungo ng ating mga kababayan sa palengke at pagsakay sa mga pampublikong sasakyan.

Sa datos ngayong Oktubre 2026, mabigat ang pinagsabay na pressure: Ang piso ay nagtatala ng sunod-sunod na record low. Umabot na sa P63.52, tapos P63.615, at kamakailan ay lumampas pa ng P64.17 kada dolyar. Sinasabing ang dahilan ang mataas na presyo ng langis sa pandaigdigang pamilihan at malakas na demand sa dolyar.

Inflation: Umakyat sa 7.2% noong Setyembre, lampas sa 2-4% target ng BSP. Ang BSP mismo ay nananatili sa 6.1% forecast para sa 2026.

Hanggang kailan ito kakayanin ng mga ordinaryong pamilya? Ito ang nakikita ng ating mga ekonomista:

1. May hangganan ang pagtitipid. Sa simula, nag-aadjust ang pamilya – bawas karne, lipat sa mas murang brand, bawas biyahe. Pero pag tumagal ang mataas na presyo, kinakain na ang ipon at puhunan. Ang sinasabi ng BSP Governor na “kinakain ng inflation ang pera,” ‘yun mismo ang nararanasan.

2. Hindi pantay ang epekto. Mas mabilis maubos ang kaya ng mga sumasahod ng minimum, walang dagdag kita ‘pag humihina ang piso, at mga umaasa sa imported na bilihin tulad ng harina, gasolina, pataba. Ang may remittance, medyo may konting salo ‘pag bumababa ang piso, pero sa pangkalahatan, mas mahal pa rin ang bilihin kaysa benepisyo.

3. Ang tanong ay hindi lang “hanggang kailan” kundi “paano sinusuportahan”. Kung tuloy-tuloy ang 6-7% inflation at mahinang piso, bababa ang purchasing power kada buwan. Kaya ang pagtitiis ay nakadepende sa kung may konkretong tulong na dumarating.

Ano mga konkretong hakbang na madalas hinihingi ng publiko at sinasabi ng eksperto na pwedeng gawin ng administrasyon?

Hindi lang BSP ang may responsibilidad dito – ang BSP ay sa interest rate, ang Executive naman ay sa supply at budget. Ito ang mga madalas na binabanggit, hindi press release lang:

A. Sa presyo ng pagkain at supply: Bilisan ang import at logistics ng bigas, gulay, at karne ‘pag kulang ang lokal na supply para hindi tumaas bigla dahil sa bagyo o El Niño.

Direktang suporta sa magsasaka – pataba, irigasyon, post-harvest facility – para hindi tayo masyadong import-dependent. Mas mahigpit na bantay sa hoarding at smuggling sa mga palengke.

B. Sa kuryente at gasolina: Review ng pass-through charges sa kuryente at mas mabilis na approval ng mas murang renewable. Targeted fuel subsidy o libreng sakay para sa PUV drivers at mahihirap, hindi pangkalahatang price freeze na nauubos agad ang budget

C. Sa budget ng pamilya: Pabilisin at gawing transparent ang ayuda – ang lifeline rate sa kuryente para sa 100kWh pababa, at food stamps / Kadiwa na regular, hindi seasonal. Pagtuunan ng pansin ang sahod at trabaho – kung hindi mahabol ng sahod ang 7.2% inflation, mas mabilis bumaba ang kakayahang bumili.

D. Sa piso at ekonomiya: Ang BSP na ang gumagalaw sa interest rate – nagtaas na sa 5.5% noong Okt. 22 para pigilan ang inflation, at may inaasahan pang isa pa. Pero sabi ng analysts, ang rate hike lang ay hindi sapat kung malaki pa rin ang import bill at trade deficit.

Ang administrasyon, sa fiscal side, pwedeng bawasan ang hindi kailangang paggasta, palakasin ang export at foreign investment para mas maraming dolyar ang pumasok.

Ang bottomline: ang pagbagsak ng piso at pagtaas ng presyo ay hindi lang numero. Konektado sila – ‘pag mahina ang piso, mas mahal ang imported na langis at pagkain, kaya tumataas din ang presyo sa palengke.

Kaya ang hinahanap ng mga tao na “ginhawa” ay dapat nasa tatlong bagay na nasusukat: bumaba ba talaga ang resibo sa palengke, bumaba ba ang bill ng kuryente at pamasahe, at may dagdag ba sa take-home pay? ‘Pag wala ‘yun, kahit anong press release, hindi ramdam.

Hindi madali ang usapin ng piso at bilihin — lahat tayo ay apektado, lalo na sa araw-araw na mga gastusin.